
Η Ευρώπη κηρύσσει πόλεμο στο άτμισμα, αλλά η ίδια της η πολιτική καταρρέει
Δύο σοβαρά εμπόδια στα σχέδια της Ευρωπαϊκής Επιτροπής αποκαλύπτουν τις αδυναμίες μιας πολιτικής που αντιμετωπίζει τη μείωση της βλάβης ως πρόβλημα αντί ως μέρος της λύσης.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δηλώνει ότι επιδιώκει μια γενιά χωρίς καπνό έως το 2040. Πρόκειται για έναν στόχο που κανείς δεν μπορεί να αμφισβητήσει ως προς τη σημασία του. Όμως, όταν οι πολιτικές που επιλέγονται για την επίτευξή του κινδυνεύουν να δυσκολέψουν την πρόσβαση των ενήλικων καπνιστών σε λιγότερο επιβλαβείς εναλλακτικές, τότε κάτι δεν λειτουργεί σωστά.
Και οι τελευταίες εξελίξεις στις Βρυξέλλες δείχνουν ότι το πρόβλημα δεν είναι απλώς πολιτικό. Είναι και ζήτημα τεκμηρίωσης.
Μέσα σε λίγες ημέρες, δύο βασικές πρωτοβουλίες της Ευρωπαϊκής Επιτροπής για τα προϊόντα καπνού και νικοτίνης συνάντησαν σοβαρά εμπόδια.
Η σχεδιαζόμενη αναθεώρηση της Οδηγίας για τα Προϊόντα Καπνού (TPD3) καθυστέρησε μετά από δεύτερη αρνητική αξιολόγηση του Regulatory Scrutiny Board, ενώ η αναθεώρηση της ευρωπαϊκής φορολογίας καπνού (TED) δεν εξασφάλισε την απαιτούμενη ομοφωνία στο Συμβούλιο ECOFIN της 9ης Νοεμβρίου.
Οι εξελίξεις αυτές δεν σημαίνουν ότι τα σχέδια εγκαταλείφθηκαν. Αποδεικνύουν, όμως, ότι η πορεία προς αυστηρότερους περιορισμούς δεν είναι ούτε αυτονόητη ούτε απαλλαγμένη από σοβαρά ερωτήματα.
Όταν η πολιτική προηγείται της επιστήμης
Εδώ και χρόνια παρακολουθούμε μια ολοένα πιο περιοριστική ευρωπαϊκή προσέγγιση απέναντι στο άτμισμα.
Απαγορεύσεις γεύσεων, αυστηρότεροι περιορισμοί στη διάθεση προϊόντων, φορολογικές επιβαρύνσεις και προτάσεις για εξίσωση διαφορετικών κατηγοριών νικοτίνης συνθέτουν μια πολιτική που συχνά δεν διαχωρίζει επαρκώς το συμβατικό κάπνισμα από τα προϊόντα χωρίς καύση.
Το πρόβλημα είναι θεμελιώδες.
Το ηλεκτρονικό τσιγάρο δεν είναι ακίνδυνο. Δεν πρέπει να χρησιμοποιείται από ανηλίκους ή μη καπνιστές. Όμως δεν είναι επιστημονικά ορθό να αντιμετωπίζεται ως ταυτόσημο με το συμβατικό τσιγάρο.
Η καύση του καπνού αποτελεί βασική πηγή των τοξικών ουσιών που συνδέονται με τις σοβαρότερες επιπτώσεις του καπνίσματος. Η πλήρης μετάβαση ενός ενήλικου καπνιστή στο άτμισμα μπορεί να μειώσει σημαντικά την έκθεσή του σε πολλές από αυτές τις ουσίες, παρότι εξακολουθούν να υπάρχουν κίνδυνοι και αβεβαιότητες για τις μακροχρόνιες επιπτώσεις.
Αυτή η διάκριση δεν είναι λεπτομέρεια. Είναι η βάση πάνω στην οποία θα έπρεπε να σχεδιάζεται κάθε σοβαρή πολιτική μείωσης της βλάβης.
Όταν η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προωθεί περιορισμούς χωρίς επαρκή ανάλυση των επιπτώσεών τους, το ερώτημα είναι αναπόφευκτο:
Προσπαθούμε πραγματικά να μειώσουμε το κάπνισμα ή απλώς να περιορίσουμε κάθε μορφή χρήσης νικοτίνης, ανεξάρτητα από τον κίνδυνο;
Η ίδια η Ευρωπαϊκή Επιτροπή αμφισβητεί την επάρκεια της τεκμηρίωσης
Η αρνητική γνώμη του Regulatory Scrutiny Board για την εκτίμηση επιπτώσεων της TPD3 αποτελεί μια ιδιαίτερα σημαντική εξέλιξη.
Σύμφωνα με ευρωπαϊκά δημοσιεύματα, οι επιφυλάξεις αφορούν την αναλογικότητα των προτεινόμενων μέτρων, την αξιολόγηση των κοινωνικοοικονομικών συνεπειών και την επάρκεια της σχετικής ανάλυσης.
Αυτό δεν συνιστά οριστική απόρριψη της νομοθεσίας. Συνιστά όμως μια σαφή προειδοποίηση ότι η προετοιμασία της χρειάζεται ουσιαστική βελτίωση.
Για χρόνια, οργανώσεις καταναλωτών και υποστηρικτές της μείωσης της βλάβης ζητούν ακριβώς αυτό: επιστημονική τεκμηρίωση, αξιολόγηση των πραγματικών συνεπειών και αναλογικούς κανόνες.
Η προστασία της δημόσιας υγείας δεν μπορεί να αποτελεί δικαιολογία για νομοθέτηση χωρίς επαρκή στοιχεία.
Ούτε μπορεί η επίκληση της προστασίας των νέων να καταργεί την ανάγκη αξιολόγησης των επιπτώσεων στους ενήλικους καπνιστές.
Η προστασία των ανηλίκων είναι αδιαπραγμάτευτη. Αλλά μια πολιτική που προστατεύει τους νέους πρέπει ταυτόχρονα να εξετάζει πώς επηρεάζει τους ενήλικους που προσπαθούν να εγκαταλείψουν το κάπνισμα.
Η φορολογία ως εργαλείο αποτροπής της μετάβασης;
Το δεύτερο μεγάλο ζήτημα αφορά τη σχεδιαζόμενη ευρωπαϊκή φορολογία.
Η πρόταση αναθεώρησης της Tobacco Excise Directive προβλέπει την επέκταση του κοινού φορολογικού πλαισίου σε νέες κατηγορίες προϊόντων, συμπεριλαμβανομένων των ηλεκτρονικών τσιγάρων.
Στις 9 Νοεμβρίου, η συμφωνία δεν επιτεύχθηκε επειδή η Μάλτα δεν αποδέχθηκε το προτεινόμενο συμβιβαστικό κείμενο.
Πίσω από αυτή την εξέλιξη βρίσκεται ένα πολύ μεγαλύτερο ζήτημα.
Εάν ένα προϊόν χωρίς καύση φορολογείται με τρόπο που μειώνει σημαντικά τη διαφορά τιμής του από το συμβατικό τσιγάρο, ποιο είναι το αποτέλεσμα για τον ενήλικο καπνιστή που σκέφτεται να αλλάξει συνήθεια;
Η οικονομική προσβασιμότητα αποτελεί σημαντικό παράγοντα στις επιλογές των καταναλωτών. Μια φορολογική πολιτική που δεν λαμβάνει υπόψη τον σχετικό κίνδυνο των προϊόντων μπορεί να περιορίσει τα κίνητρα πλήρους μετάβασης από το κάπνισμα.
Αυτό δεν σημαίνει ότι τα εναλλακτικά προϊόντα πρέπει να παραμένουν ανεξέλεγκτα ή απαλλαγμένα από κάθε φόρο.
Σημαίνει ότι η φορολογία πρέπει να σχεδιάζεται με βάση τους πραγματικούς στόχους της δημόσιας υγείας και να αξιολογείται ως προς τα αποτελέσματά της.
Δεν μπορεί η Ευρώπη να υποστηρίζει ότι θέλει λιγότερους καπνιστές και ταυτόχρονα να αγνοεί τον κίνδυνο να κάνει οικονομικά λιγότερο ελκυστική τη μετάβαση σε εναλλακτικές χωρίς καύση.
Οι γεύσεις δεν είναι απλώς ένα ζήτημα ελκυστικότητας
Μία από τις πιο αμφιλεγόμενες προτάσεις αφορά τους περιορισμούς στις γεύσεις των ηλεκτρονικών τσιγάρων.
Η συζήτηση επικεντρώνεται συχνά στο κατά πόσο οι γεύσεις μπορούν να προσελκύσουν ανηλίκους.
Πρόκειται για μια πραγματική ανησυχία που απαιτεί αποτελεσματική αντιμετώπιση.
Όμως η συζήτηση δεν μπορεί να σταματά εκεί.
Για πολλούς ενήλικους ατμιστές, οι διαφορετικές γεύσεις αποτελούν μέρος της εμπειρίας που τους επιτρέπει να απομακρυνθούν από τη γεύση και τη συνήθεια του καπνού.
Η πλήρης απαγόρευσή τους ενδέχεται να επηρεάσει την ικανοποίηση και τη διατήρηση της μετάβασης από το κάπνισμα, ενώ οι συνέπειες μιας τέτοιας πολιτικής πρέπει να αξιολογηθούν προσεκτικά.
Υπάρχουν μέτρα που μπορούν να στοχεύσουν ειδικά στην προστασία των ανηλίκων: αυστηρός έλεγχος ηλικίας, ουσιαστική εποπτεία των σημείων πώλησης, περιορισμοί στο μάρκετινγκ που απευθύνεται σε νέους και αποτελεσματική εφαρμογή της νομοθεσίας.
Γιατί λοιπόν να θεωρείται η οριζόντια απαγόρευση η αυτονόητη λύση, πριν αξιολογηθούν πλήρως οι εναλλακτικές;
Μια Ευρώπη χωρίς καπνό ή μια Ευρώπη χωρίς εναλλακτικές;
Αυτή είναι η πραγματική αντίφαση της σημερινής ευρωπαϊκής πολιτικής.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση έχει θέσει ως στόχο τη δραστική μείωση της χρήσης καπνού μέχρι το 2040.
Για να επιτευχθεί αυτός ο στόχος, η πρόληψη της έναρξης του καπνίσματος και η υποστήριξη της διακοπής του είναι απαραίτητες.
Όμως για τους ενήλικους που διαφορετικά θα συνέχιζαν να καπνίζουν, η μείωση της βλάβης μπορεί επίσης να αποτελέσει μέρος μιας αποτελεσματικής στρατηγικής.
Αντί να αντιμετωπίζει αυτή τη δυνατότητα ως συμπληρωματικό εργαλείο, η ευρωπαϊκή συζήτηση κινδυνεύει να εγκλωβιστεί σε μια λογική γενικευμένων περιορισμών.
Μια τέτοια προσέγγιση μπορεί να οδηγήσει σε ανεπιθύμητες συνέπειες: περιορισμένη πρόσβαση σε νόμιμες εναλλακτικές, αυξημένο κόστος για τους καταναλωτές, πιέσεις στις μικρομεσαίες επιχειρήσεις και ενδεχόμενη ενίσχυση μη ελεγχόμενων αγορών.
Καμία από αυτές τις συνέπειες δεν πρέπει να θεωρείται δεδομένη. Όλες όμως πρέπει να εξετάζονται σοβαρά πριν από τη λήψη αποφάσεων.
Η καλή νομοθέτηση δεν κρίνεται από την αυστηρότητα των προθέσεών της, αλλά από τα αποτελέσματά της.
Η θέση της Greek Vapers Alliance
Η Greek Vapers Alliance έχει υποστηρίξει επανειλημμένα ότι η μείωση της βλάβης πρέπει να αποτελεί αναπόσπαστο μέρος της ευρωπαϊκής στρατηγικής για την αντιμετώπιση του καπνίσματος.
Δεν ζητούμε την απουσία κανόνων.
Ζητούμε κανόνες που να έχουν επιστημονική βάση, να προστατεύουν αποτελεσματικά τους ανηλίκους και να αναγνωρίζουν τις διαφορές μεταξύ προϊόντων με διαφορετικά χαρακτηριστικά και κινδύνους.
Η προστασία της δημόσιας υγείας δεν επιτυγχάνεται αντιμετωπίζοντας όλες τις μορφές χρήσης νικοτίνης ως ισοδύναμες με το κάπνισμα.
Ούτε επιτυγχάνεται με πολιτικές που ενδέχεται να αποθαρρύνουν ενήλικους καπνιστές από το να εγκαταλείψουν το συμβατικό τσιγάρο.
Οι πρόσφατες εξελίξεις στις Βρυξέλλες πρέπει να αποτελέσουν αφορμή ουσιαστικής επανεξέτασης της ευρωπαϊκής προσέγγισης.
Καλούμε την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, τους Έλληνες ευρωβουλευτές και την ελληνική κυβέρνηση να υποστηρίξουν μια πολιτική που:
- Αναγνωρίζει επιστημονικά τεκμηριωμένες διαφορές κινδύνου μεταξύ των προϊόντων.
- Αξιολογεί τις συνέπειες των περιορισμών και της φορολογίας στη συμπεριφορά των ενήλικων καπνιστών.
- Προστατεύει τους ανηλίκους με στοχευμένα και αποτελεσματικά μέτρα.
- Διασφαλίζει ότι οι αποφάσεις λαμβάνονται με διαφάνεια και ουσιαστική συμμετοχή των καταναλωτών.
- Ενσωματώνει τη μείωση της βλάβης στη συνολική στρατηγική κατά του καπνίσματος.
Το πραγματικό ερώτημα που πρέπει να απαντήσει η Ευρώπη
Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή έχει μπροστά της μια σημαντική επιλογή.
Μπορεί να συνεχίσει να προωθεί ολοένα αυστηρότερους περιορισμούς, χωρίς να έχει απαντήσει επαρκώς στα ερωτήματα για την αναλογικότητα και τις συνέπειές τους.
Ή μπορεί να αξιοποιήσει αυτή την καθυστέρηση για να διαμορφώσει μια πιο ισορροπημένη και επιστημονικά τεκμηριωμένη πολιτική.
Η Greek Vapers Alliance πιστεύει ότι η δεύτερη επιλογή είναι η μόνη που υπηρετεί πραγματικά τον στόχο της μείωσης του καπνίσματος.
Δεν αρκεί να δηλώνουμε ότι θέλουμε μια Ευρώπη χωρίς καπνό. Πρέπει να δημιουργούμε και τις συνθήκες που θα επιτρέψουν στους καπνιστές να εγκαταλείψουν το τσιγάρο.
Η μείωση της βλάβης δεν είναι εχθρός της δημόσιας υγείας.
Είναι μέρος της λύσης.
Και όσο η ευρωπαϊκή πολιτική συνεχίζει να αγνοεί αυτή τη διάκριση, θα κινδυνεύει να πολεμά όχι μόνο το κάπνισμα, αλλά και τις εναλλακτικές που μπορούν να συμβάλουν στη μείωσή του.
Greek Vapers Alliance
Για μια ευρωπαϊκή πολιτική βασισμένη στην επιστήμη, την αναλογικότητα και τη μείωση της βλάβης.


